Timo de la senintenca idiotismo

(Rimarku: Mi ne estas linguisto, nek gramatikisto, nek lingvospertulo. Mia uzado de "idiotismo" estas verŝajne nepreciza, eble eĉ malĝusta, sed mi esperas ke miaj ideoj estas iel klaraj.)

Kiel mi daŭrigas mian esperanton, mi fariĝas malpli konscia pri tio kion mi volas diri; la vortoj ofte simple venas. (Bonan aferon, ĉu ne?) Sed, de tempo al tempo, mi volas esprimi ion kion mi scias kiel mi dirus angle, sed mi ekscivolas ĉu la esprimo estas idiotismo.

Idiotismoj estas tre kutimaj en aliaj lingvoj. Ke iaj esprimoj estas idiotismoj evidentas, ekzemple "pluvas katojn kaj hundojn," "pluvas ŝnuregojn," ktp. Iuj tipoj estas malpli evidentaj. Konsideru "How's it going?" aŭ "Wie geht's?" ("Kiel (ĝi) iras?") en la angla kaj la germana. Kio precize estas "ĝi"? Vivo? Sorto? La tuto de oniaj aferoj? Kie "ĝi" "iras"? Hejmen? Kaj kial "ĝi"-a movanta maniero influas mian staton? Esperanto havas nenian problemon ĉi-kaze: "Kiel vi fartas?".

Kvankam idiotismoj ja faras lingvon pli buntan, estas bone ke Esperanto evitas ilin. Tiel estas pli malgranda ŝanco por konfuzo. Kompreneble, oni povas uzi metaforojn eĉ en Esperanto.¹ Sed kiam metafora esprimo atingas tia stato, kia aŭskultantoj povas miskompreni, eble estas problemo.

Estas vere, ke idiotismoj estas problemoj por lernantoj de ĉiuj lingvoj. Sed estas iom malsimile por Esperantistoj, ĉar estas unu el la celoj de la lingvo esti facile komprenita. Ni ne volas lerni idiotismoj; kontraŭe, pro interkompreni, ni volas lerni uzi neniom da idiotismoj aŭ almenaŭ malmulte.

Nun pensu pri "tempo". Se mi volas diri "Mi ne havas sufiĉan tempon."² Ĉu mi rajtas diri tion? Se mi parolas kun samideano en Ĉinio³, ekzemple, ĉu li komprenos? Ĉu oni vere "havas" "tempon"? Ĉu tiu malkonkreta ideo haveblas? Ĉu oni povas posedi ĝin? Do mi devas paŭzi kaj pensi pri tio. Kaj mi ne ĉiam certas. Estas multaj aliaj ekzemploj.

Post kelkaj okazoj, mi ektimetas ke mia parolo eble enhavas idiotismoj kiujn mi ne konstatas aŭ komprenas. Do, la timo de la senintenca idiotismo.

Ĉu aliaj iam ajn spertas similan timon? Komentojn?

Mi certas ke kun sperto, oni ne devas pensi pri tiaj aferoj. Mi antaŭgojas tian tempon kiam mi ankaŭ ne devas prizorgi ilin.

¹ Kaj, interese, metaforoj kutime havas gravan rolon ene de idiotismoj.

² Fakte, oni ja povas diri tion. (Def. 1b en la Reta Vortaro ).

³ Ĉi tie mi elektas lingvon tre malsimilan al la angla. Mi ne konas la ĉinan, bedaurinde, kaj ĉu tipa ĉino konus la esprimon. Mi suspektas ke eble jes, sed mi ne scias. Nur ekzemplo.

Permalink